•
WIZYTA JEGO EMINENCJI METROPOLITY SAWY W KRAJU TYSIĄCA JEZIOR
28 września – 4 października 2004 r.
Finlandia – duży kraj (338 000 km2) na północy Europy, pokryty w 80% przez lasy i jeziora, zamieszkały przez 5 mln mieszkańców. 85% mieszkańców wyznaje luteranizm, prawosławnych jest około 2% (60.000). Kościół prawosławny jest drugim wyznaniem w państwie i cieszy się dużym autorytetem.
Kontakty między Fińskim Autonomicznym Kościołem Prawosławnym a PAKP sięgają czasów przedwojennych, kiedy na wydziale teologii prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego studiował Fin – Aari Surakka, który później przyjął święcenia i służył w Fińskim Kościele Prawosławnym. W okresie PRL-u Kościół ten, jako jedyny Kościół prawosławny na Zachodzie utrzymywał żywe kontakty z naszą Cerkwią. Duże zasługi dla Prawosławia w Finlandii i wzajemnych stosunków położył śp. arcybiskup Paweł. Obecnie zwierzchnikiem Kościoła jest młody, energiczny, dobrze znany naszej Cerkwi, arcybiskup Leo, który – jak powiedział – za jeden z priorytetów uznał odnowę i zdynamizowanie stosunków z Prawosławiem w Polsce. Na jego zaproszenie z oficjalną wizytą do Finlandii, w dniach 28.09-04.10 br. udał się zwierzchnik PAKP Metropolita Warszawski i całej Polski Sawa. Metropolicie towarzyszyli: ks. mitrat Michał Niegierewicz – dziekan okręgu Hajnowskiego, ks. ihumen Atanazy (Nos) oraz ks. hierodiakon Paweł (Tokajuk).
Na lotnisku w Helsinkach metropolitę Sawę powitał J.E. Arcybiskup Karelii i całej Finlandii Leo wraz z Biskupem Helsinek Ambrożym i ks. diakonem Aleksandrem Roszczenko.
Oficjalna wizyta rozpoczęła się odprawieniem molebnu w soborze Zaśnięcia Matki Bożej w Helsinkach. Obaj hierarchowie wyrażają chęć rozwijania wzajemnych kontaktów na różnych płaszczyznach – naukowej (wymiana studentów), parafialnej, młodzieżowej, kulturalnej. Następnie udajemy się do zwiedzenia prawosławnych świątyń w Helsinkach. Niedaleko od soboru podziwiamy ogromną katedrę luterańską, a przed nią na dziedzińcu stoi wspaniały pomnik cara rosyjskiego Aleksandra II. Finowie szanują historię i w odróżnieniu od nas nie burzą pomników i nie zmieniają nazw ulic. Jest to ich dziedzictwo narodowe i pieczołowicie je pielęgnują. Przybywamy do cerkwi św. Mikołaja, gdzie wszystkie nabożeństwa odprawiane są w języku cerkiewnosłowiańskim. Proboszcz z krzyżem wita hierarchów, opowiada historię parafii, zapoznaje z aktualną sytuacją i życiem parafii. Z cerkwi św. Mikołaja jedziemy do Espoo – nowego miasta połączonego z Helsinkami. Zbudowano tam nową cerkiew na planie krzyża, o lekkiej konstrukcji z bardzo pięknie zaprojektowanym i wykonanym ikonostasem oraz polichromią ścian w stylu neobizantyjskim. Większość fińskich świątyń ma lekką konstrukcję, proste rozwiązania, a przy tym funkcjonalne, ciepłe, czyste. Warto byłoby uczulić naszych architektów, aby nie za bardzo ponosiły ich wodze fantazji w dziedzinie budownictwa sakralnego. Młody i energiczny proboszcz Heikki Huttunen opowiada o parafii, pracy z młodzieżą. Niedawno był tam chór białostocki “Polifonia” z koncertem muzyki cerkiewnej. Odwiedzamy jeszcze cmentarz i cerkiew cmentarną św. Eliasza. Wszędzie panuje ład, porządek, czystość. I jeszcze jedno, co rzuca się nam w oczy na cmentarzu. Finowie, chociaż są narodem zamożnym, nie stawiają drogich pomników, które “zdobią” nasze cmentarze, a w gruncie rzeczy nikomu nie są potrzebne. Stawiają proste krzyże lub płytę, a dbają o modlitwę - pominowienije, które potrzebne jest zarówno zmarłym, jak i żywym.
Po obiedzie składamy wizytę w apartamentach Biskupa Helsinek Ambrożego. Cerkiew posiada cały 8-piętrowy blok w centrum Helsinek, gdzie mieszka biskup i duchowni, a znaczną część wynajmuje na mieszkania, sklep, itp. W spotkaniu uczestniczą duchowni, mnisi, przedstawiciele mediów, a także były zwierzchnik arcybiskup Jan. Metropolita Sawa rozmawia z arcybiskupem Janem, udziela wywiadu prasie o sytuacji PAKP, daruje arcybiskupowi Ambrożemu panagiję.
Dnia 30 września udajemy się samolotem do miasta Joensuu, oddalonego 400 km od Helsinek. Jest wspaniała pogoda, czyste niebo. Wkoło rozciąga się przepiękny widok na Karelię. W dole widać niezliczoną ilość jezior, przepięknie rzeźbiony teren, złociste lasy malowane nadchodzącą jesienią. Na horyzoncie w oddali rysuje się linia brzegowa ogromnego jeziora Ładoga, przez które mnisi zimą 1939 przewieźli cały majątek Monasteru Wałaamskiego. Szczęśliwie lądujemy w Joensuu i udajemy się do cerkwi św. Mikołaja. Przed wejściem wita proboszcz, opowiada historię cerkwi, która łudząco przypomina cerkiew w Narwi. Została ona zbudowana 170 lat temu. Po krótkim nabożeństwie odbywa się konferencja prasowa w sali parafialnej. Wierni interesują się historią Cerkwi prawosławnej w Polsce. Metropolita Sawa wyczerpująco opowiada im o stanie Cerkwi Prawosławnej w Polsce.
Z cerkwi udajemy się do miejskiego ratusza, gdzie Jego Eminencję wita burmistrz Joensuu. Podczas obiadu wydanego na cześć zwierzchnika PAKP burmistrz informuje o mieście, jego osiągnięciach i rozwoju. Joensuu jest ponad 50-tysięcznym miastem posiadającym uniwersytet oraz zakłady, które w głównej mierze opierają się o surowiec drzewny. Uniwersytet, oprócz wydziału teologicznego, w głównej mierze zajmuje się leśnictwem i wszystkim, co jest z nim związane.
Wizyta na uniwersytecie przebiega w miłej atmosferze. Na dziedzińcu dostojnych gości wita dziekan wydziału teologicznego. Oprowadza po wydziale teologii, zapoznaje z pracownikami naukowymi, informuje o toku studiów, liczbie studentów, w tym zagranicznych. Omawiane są procedury wymiany studentów. O godz. 1400 w auli uniwersytetu metropolita Sawa wygłasza referat na temat: “Prawosławie a unia europejska”. Na wykładzie, oprócz studentów, obecny jest zastępca rektora, zastępca burmistrza miasta oraz inni goście. Po referacie padają pytania, zaś metropolita odpowiada w sposób wyczerpujący, przedstawiając prawosławny punkt widzenia.
Wieczorem odprawiona jest wieczernia w kaplicy seminaryjnej w Joensuu, gdzie na spotkanie z metropolitą Sawą przybył Biskup Oulu Pantelejmon. Metropolita pozdrawia biskupa Pantelejmona, ofiarowuje mu panagiję, pozdrawia rektora, wychowawców i studentów teologii. Początkowo seminarium duchowne mieściło się w Kuopio. Po otwarciu wydziału teologicznego na Uniwersytecie w Joensuu studenci pobierają naukę w tejże uczelni, natomiast rola seminarium sprowadza się do wychowania duchowego i praktyk religijnych. Po wspólnej kolacji w seminarium odwiedzamy mieszkanie naszego drogiego tłumacza ks. diakona Aleksandra Roszczenko, który po skończeniu warszawskiego seminarium związał swój los z Prawosławnym Kościołem Fińskim. Ukończył wydział teologii na Uniwersytecie w Joensuu, ożenił się z piękną Finką, otrzymał błogosławieństwo na przejście do jurysdykcji arcybiskupa Leo, z którego rąk przyjął święcenia diakońskie, opanował bardzo dobrze trudny język fiński i dziś jest szanowanym i poważanym członkiem kleru Fińskiej Cerkwi Prawosławnej. Sam zwierzchnik, arcybiskup Leo, gorąco dziękował metropolicie Sawie za ks. Aleksandra Roszczenkę. My również składamy mu serdeczne podziękowanie za cały trud podczas naszego pobytu.
Kolejny dzień naszego pobytu to wizyta w Monasterze Nowy Wałaam – ośrodku duchowości i oświecenia dla tysięcy pielgrzymów i turystów przybywających każdego dnia do monasteru, a zarazem zapleczu gospodarczym Kościoła Fińskiego. Monaster posiada największą wytwórnię win w całej Finlandii, prowadzi produkcję świec, zajmuje się renowacją ikon i obrazów, prowadzi seminaria i kursy na tematy związane z Prawosławiem. Zatrudnia etatowo 50 pracowników, a dorywczo czasami do 300. Posiada ogromną bibliotekę starodruków, wspaniałe muzeum, wartościowe utensylia liturgiczne, ikony, które mnisi uratowali przed falą grabieży bolszewików, wywożąc cały dobytek z Monasteru Wałaamskiego w miejsce, które nazwano Nowym Wałaamem.
Rankiem 1 października obaj hierarchowie w asyście mnichów i duchownych odprawiają Św. Liturgię. Następnie namiestnik monasteru archimandryta Sergiusz oprowadza Jego Eminencję po pracowniach. Udajemy się na oddalony o 1 km cmentarz, gdzie na grobie śp. arcybiskupa Pawła metropolita Sawa odprawia panichidę.
W sobotę, 2 października udajemy się do miasta Jyväskylä. Po drodze odwiedzamy Żeński Monaster w Lintula. Przed nim zwierzchników obu Kościołów wita procesja. Metropolita ubrany w mantiję uroczyście prowadzony jest do świątyni, gdzie odprawia krótki molebien dziękczynny. Pozdrawia siostry, poucza o anielskim życiu zakonnym, o uświęceniu świata przez modlitwy mnisze, zaprasza siostry do odwiedzenia monasteru na Grabarce. Przełożona oprowadza po całym klasztorze, opowiada o jego historii i dniu dzisiejszym. Zaprasza siostry zakonne z Polski. Po obiedzie udajemy się w dalszą drogę, podczas której odwiedzamy jeszcze cerkiew w Varkaus. Przed godz. 17oo przybywamy do Jyväskylä. Cerkiew jest wypełniona ludźmi. Dwóch hierarchów w asyście duchowieństwa odprawia Całonocne Czuwanie. Pięknie śpiewa miejscowy chór, słychać melodykę naszych głasów i napiewów. Gdyby nie język (fiński), miałoby się wrażenie, że uczestniczy się w nabożeństwie w naszej cerkwi. Finowie nie zmarnowali czasu. Kiedy 16 lat temu byłem po raz pierwszy w Finlandii, widać było, że poszukują. Część śpiewów była w stylu bizantyjskim, część staroruskim, trochę podkładów z klasyków rosyjskich. Dziś tonalność głasów jest dokładnie przetransformowana z naszych głasów, napiewy takie jak w naszej Cerkwi. Dlatego Finom nasza Cerkiew była i jest bardzo bliska.
W niedzielę Św. Liturgię sprawują J.E. metropolita Sawa i J.E. arcybiskup Leo w asyście 14 duchownych. Podczas tego nabożeństwa odbyła się chirotonia młodego studenta na diakona.
Ostatni dzień wizyty przebiega w Kuopio – centrum diecezjalnym i religijnym Kościoła Fińskiego. Z rana odwiedzamy centrum diecezjalne, gdzie w byłej kaplicy seminaryjnej arcybiskup Leo odprawia molebien w intencji pracowników diecezji rozpoczynających tydzień pracy. Tak czyni w każdy poniedziałek. Zwiedzamy muzeum, w którym znowu podziwiamy stare, historyczne utensylia i przedmioty liturgiczne. Udajemy się do katedry arcybiskupiej, gdzie ostatnio został przeprowadzony gruntowny remont. Następnie zwiedzamy ogromny ośrodek, który zajmuje się pracami badawczymi, wdrożeniami nowych technologii. Ośrodek ten współpracuje z placówkami naukowymi na całym świecie, a szczególnie z Chinami.
Wizyta na uniwersytecie i spotkanie z rektorem, który dokładnie przedstawił strukturę i osiągnięcia uczelni zajmującej się głównie medycyną i wszystkim, co jest z nią związane, kończy naszą oficjalną wizytę. O godz. 1700 razem z arcybiskupem Leo i ks. diakonem Aleksandrem Roszczenko udajemy się do Helsinek, gdzie pożegnalną kolację przygotował helsiński proboszcz.
Wszystko co dobre, szybko się kończy. Przyszła mi na myśl pewna refleksja. Otóż, onego czasu Chrystus wziął trzech uczniów, zaprowadził ich na górę Tabor, gdzie doświadczyli oni niezwykłych przeżyć. Wyrazili to jednym stwierdzeniem: “Dobrze jest nam tu być”. Tak i my – trzej pątnicy Jego Eminencji – doświadczyliśmy niezwykłych przeżyć i wrażeń podczas wizyty w Finlandii.
Wsiadamy do samolotu. Pod nami gasną ostatnie światła Helsinek. Za niecałe dwie godziny lądujemy w Warszawie. Wierzymy, że ziarno zasiane przez naszych hierarchów przyniesie dobry plon.
ks. Michał Niegierewicz
Inauguracja roku akademickiego w ChAT
Dnia 06.10.2004 r. w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie miała miejsce inauguracja roku akademickiego 2004/2005. Uroczystość rozpoczęto molebnem, celebrowanym przez ks. A. Baczyńskiego w asyście ks. W. Nasta oraz ks. A. Gontarka. W nabożeństwie celebranci zwracali się z modlitwami do Boga o błogosławieństwo, pokój na świecie, pomyślne rozpoczęcie roku akademickiego oraz zdrowie dla całej społeczności akademickiej.
Homilię w czasie uroczystości wygłosił ks. dr Doroteusz Sawicki. W swym słowie skierowanym do zebranych ks. Doroteusz podkreślił potrzebę modlitwy zwłaszcza w życiu teologa, nawiązując do słów św. Ewagriusza z Pontu: „ Teologiem jest ten kto się modli”. Przed teologiem stoi wyzwanie głoszenia prawdy ewangelicznej i składania świadectwa wierności Chrystusowi oraz wiernej służby całemu Kościołowi. Sfera wiedzy teoretycznej musi stanowić spójność z życiem wewnętrznym teologa, zaznaczył ks. Doroteusz.
Po nabożeństwie Jego Magnificencja abp Wiktor Wysoczański, rektor ChAT powitał rektorów innych uczelni, prorektorów, zwierzchników kościołów chrześcijańskich, wykładowców, studentów oraz wszystkich zebranych. Następnie po uroczystym ślubowaniu studenci pierwszego roku otrzymali indeksy.
Uroczystości zakończono hymnem „ Gaudeamus igitur”.
ks. Andrzej Baczyński
Dnia 9 października
2004 r. Sobór Biskupów Patriarchatu Aleksandryjskiego dokonał wyboru
swojego nowego zwierzchnika. Nowo wybrany na tę funkcję Metropolita
Zimbabwe Teodor został następcą patriarchy Piotra VII, który zginął w
wypadku samolotowym 11 września br.
Papież i Patriarcha Aleksandryjski i całej Afryki Teodor II (Theodoros Nikolaos Horeftakis) urodził się 25 listopada 1954 r. na Krecie (Grecja). Ukończył studia teologiczne na Uniwersytecie w Salonikach. W 1972 r. złożył śluby zakonne. W 1975 r. otrzymał święcenia diakońskie, a w 1978 kapłańskie. W 1985 r. został podniesiony do godności archimandryty i w tym samym roku mianowano go przedstawicielem Patriarchatu Aleksandryjskiego w dawnym Związku Radzieckim, z siedzibą w Odessie. Funkcję tę pełnił do 1990 r., gdy został Biskupem Kyrene i mianowano go przedstawicielem Patriarchy Aleksandryjskiego w Atenach. W tym okresie aktywnie współpracował z Patriarchą Aleksandryjskim Parteniuszem, często towarzysząc mu w podróżach.
W 1997 r. Patriarcha Piotr VII mianował biskupa Teodora swoim przedstawicielem w Aleksandrii, a 10 miesięcy później skierował go na katedrę Metropolity Kamerunu i Centralnej Afryki. Kierował nią do 2002 r., gdy został mianowany Metropolitą Zimbabwe. W Afryce postrzegany jest jako arcypasterz, wnoszący wyjątkowo ważny wkład w apostolską służbę narodom środkowej i zachodniej części tego kontynentu.
Po wyborze nowego patriarchy na najwyższy urząd w Patriarchacie Aleksandryjskim zwierzchnik Greckiej Cerkwi Prawosławnej – arcybiskup Christodoulos – powiedział: “Patriarcha Teodor posiada wszystkie zalety i kwalifikacje niezbędne do kontynuacji ambitnej i powszechnie uznanej działalności w Afryce swojego poprzednika”.
Intronizacja nowego patriarchy odbędzie się 24 października 2004 r. Na tej uroczystości Polską Cerkiew Prawosławną będzie reprezentował Arcybiskup Wrocławski i Szczeciński Jeremiasz.
Jarosław Charkiewicz
(Warszawska Metropolia Prawosławna)
WIZYTA METROPOLITY SAWY W PATRIARCHACIE BUŁGARSKIM
Dnia 28 października br. z wizytą do Patriarchatu Bułgarskiego udał się Metropolita Warszawski i całej Polski Sawa. Głównym celem wizyty jest udział w uroczystościach związanych z 90 rocznicą urodzin patriarchy Maksyma oraz w obchodach 560-lecia bitwy pod Warną.
W programie pobytu zwierzchnika Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Bułgarii znalazły się m.in.: wspólne nabożeństwo w Monasterze Trojańskim z Jego Świątobliwością Patriarchą Bułgarskim Maksymem oraz nadanie mu tytułu honoris causa Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. W programie obchodów rocznicy bitwy pod Warną znajdują się m.in.: nabożeństwo żałobne za dusze poległych w czasie bitwy, konferencja naukowa oraz otwarcie wystawy „Bitwa pod Warną”. W uroczystościach mają wziąć udział m.in. prezydenci Bułgarii, Węgier i Polski.
Metropolicie Sawie towarzyszą ks. archimandryta Jerzy (Pańkowski), rektor ChAT bp prof. dr hab. Wiktor Wysoczański oraz prorektorzy ChAT ks. prof. dr hab. Marian Bendza i prof. dr hab. Janusz T. Maciuszko. Wizyta zakończy się 6 listopada br.
Wizyta w Patriarchacie Bułgarskim jest kolejną z szeregu odwiedzin bratnich Kościołów prawosławnych zapoczątkowanych przez metropolitę Sawę zaraz po jego wyborze na zwierzchnika Kościoła prawosławnego w Polsce w maju 1998 r. Od tej pory odwiedził on już większość spośród 15 autokefalicznych Kościołów prawosławnych na świecie, jak też przyjął w naszym kraju delegacje większości spośród nich. Zwierzchnik Kościoła prawosławnego w Polsce odwiedzał już Patriarchat Bułgarski dwukrotnie: na przełomie września i października 1998 r. (Rozszerzony Sobór Panprawosławny) oraz w listopadzie 2001 r.
Patriarchat Bułgarski należy do starszych patriarchatów prawosławnych na świecie i w honorowym wykazie (dyptyku) wszystkich Kościołów prawosławnych zajmuje dziewiąte miejsce. Obecnie posiada ponad 8 milionów wiernych, 26 biskupów, blisko 4.000 świątyń i ponad 100 monasterów. Od 1971 r. kieruje nim patriarcha Maksym.
Patriarcha Bułgarski Maksym urodził się 29 października 1914 r. w miejscowości Oresak. Śluby zakonne złożył w 1941 r. W tym samym roku otrzymał święcenia diakońskie, a kapłańskie w 1944 r. W latach 1950-1955 reprezentował Patriarchat Bułgarski w Moskwie. W 1956 r. został powołany na Biskupa Branitsa. W latach 1960-1971 sprawował urząd Metropolity Lovec.
Bitwa pod Warną miała miejsce 10 listopada 1444 r. między oddziałami polsko-węgierskimi oraz innymi wojskami koalicji antytureckiej, a wojskami tureckimi. W 1444 r. w imieniu Węgrów król Władysław III Wareńczyk zawarł bardzo korzystny pokój węgiersko-turecki. Dyplomacja papieska zdołała jednak namówić króla, aby złamał postanowienia traktatu i uderzył na Turków, korzystając z tego, że papiestwu udało się pozyskać Wenecjan do wspólnej walki przeciw niewiernym. Niestety Wenecjanie zawiedli i do decydującej bitwy doszło bez ich udziału. Dowiedziawszy się o tym król chciał zawrócić swoje wojsko, lecz Turcy odcięli odwrót. Wojska węgierskie wspierały oddziały z Polski, które jednak zostały rozgromione przez Turków. Król zginął (stąd przydomek Warneńczyk), a przez Bułgarów jest uznawany za bohatera.
Jarosław Charkiewicz
(Warszawska Metropolia Prawosławna)
•